Ի՞նչ է ասկորբինաթթուն (վիտամին C): Առավելություններ, հավելումներ և այլն

‌‌‌‌Վիտամին C-ն և ասկորբինաթթուն նույնն են՞

Ասկորբինաթթուն ավելի հայտնի է որպես վիտամին C։ Հզոր ջրում լուծվող վիտամին, որն ունի օրգանիզմում բազմաթիվ կարևոր գործառույթներ, այն կարելի է ստանալ որոշակի սննդամթերքներից և օգտագործել որպես սննդային հավելում։ Վիտամին C-ն ունի հակաօքսիդանտային հատկություններ և հանդիսանում է մարդու օրգանիզմում տեղի ունեցող առնվազն ութ կարևոր կենսաքիմիական ռեակցիաների ֆերմենտային «համագործակից»։

‌‌‌‌Ինչո՞ւ վիտամին C-ով հավելումներ ընդունել։

Վերջին մի քանի տասնամյակների ընթացքում վիտամին C-ն բոլոր վիտամիններից ամենաշատ ուսումնասիրվածներից մեկն է եղել։ Ուսումնասիրությունները ցույց են տալիս, որ վիտամին C-ն բարելավում է իմունային համակարգը, մաշկի առողջությունը, սրտի առողջությունը և այլն։

Ի տարբերություն կաթնասունների մեծամասնության, մարդիկ չեն կարող վիտամին C սինթեզել գլյուկոզայից, այդ իսկ պատճառով մենք պետք է այն ստանանք սննդից կամ հավելումներից։ Գիտնականները կարծում են, որ մեր նախնիները դարեր առաջ ենթարկվել են գենետիկ մուտացիայի, որի արդյունքում մենք կորցրել ենք մեր սեփական վիտամին C արտադրելու ունակությունը։ 

Օգտագործման դեպքում վիտամին C-ն ներծծվում է բարակ աղիքում, իսկ արյան մեջ դրա կոնցենտրացիան կարգավորվում է երիկամների կողմից, որոնք, եթե առկա է, մեզի հետ կարտազատեն վիտամին C-ի ավելցուկը։ Մարդու օրգանիզմում վիտամին C-ի ամենամեծ կոնցենտրացիան կարելի է գտնել հիպոֆիզի, մակերիկամների, ուղեղի, լեյկոցիտների և աչքերի մեջ։ 

‌‌‌‌Որտե՞ղ կարող ենք բնական ճանապարհով ստանալ C վիտամին։

C վիտամինով հարուստ սննդամթերքներից են՝ գունագեղ բազմազան մրգերն ու բանջարեղենը։     Ցիտրուսային մրգերը, ինչպիսիք են նարինջը, գրեյպֆրուտը, ելակը, գուավան և կիվին, պարունակում են վիտամին C-ի բարձր մակարդակ։ 

Այլ աղբյուրներ, սկսած մեկ բաժնի ամենաբարձր միլիգրամներից, ներառում են կարմիր բուլղարական պղպեղ, կանաչ բուլղարական պղպեղ, բրոկկոլի, բրյուսելյան կաղամբ, լոլիկ, կաղամբ, ծաղկակաղամբ, կարտոֆիլ և կանաչ ոլոռ։ Ասկորբինաթթուն նույնպես սովորաբար ավելացվում է սննդամթերքներին փոքր քանակությամբ՝ օքսիդատիվ վնասը կանխելու համար։

Վիտամին C-ի, ինչպես նաև այլ վիտամինների և հանքանյութերի բավարար ընդունումն ապահովելու լավագույն միջոցը տարբեր գույների սննդամթերքներով հավասարակշռված սննդակարգ ընդունելն է։ Չնայած իդեալական է սննդանյութերի մեծ մասը ստանալ սննդակարգի միջոցով, վիտամին C-ի հավելումները կարող են օգտակար լինել վիտամինների ընդհանուր կարիքները բավարարելու համար։ Ընդհանուր առմամբ, մուլտիվիտամինները հիանալի աղբյուր են ամենօրյա ռեժիմին ավելացնելու համար՝ վիտամինների և հանքանյութերի, այդ թվում՝ վիտամին C-ի բավարար ընդունումն ապահովելու համար։ 

100 մգ-ից պակաս դեղաչափերով վիտամին C-ն պարունակվում է մուլտիվիտամինների մեծ մասում։ Եթե ցանկալի է ավելի բարձր դոզա, օրինակ՝ 500 մգ-ից մինչև 1000 մգ, կարող է օգտագործվել նաև առանձին վիտամին C հավելում։ Մեծամասնության համար խորհուրդ է տրվում վիտամին C ընդունել պիտակի վրա նշված դեղաչափով։ 

‌‌‌‌Ի՞նչ է պատահում, եթե դուք վիտամին C-ի պակաս ունեք։

Վիտամին C-ի երկարատև քրոնիկ անբավարարությունը կարող է առաջացնել մահացու հիվանդություն, որը հայտնի է որպես լնդախտ։ Այնուամենայնիվ, շատերն ունեն նաև վիտամին C-ի անբավարարության նշաններ և ախտանիշներ, որոնք չեն հասնում մահացու մակարդակի, այլ պարզապես չափազանց ցածր են օպտիմալ առողջության հասնելու համար։ 

Վիտամին C-ի անբավարարության ախտանիշներն են՝

• Արյունահոսության և կապտուկների ավելացում
• Մաշկի նոսրացում
• Անեմիա
• Լնդերի արյունահոսություն (գինգիվիտ) և ատամների կորուստ 
• Տրամադրության փոփոխություններ
• Հոդացավեր
• Վերքերի լավացման խանգարում 

Վիտամին C-ի անբավարարության ռիսկի ենթարկող ռիսկի գործոններն են՝

• Անառողջ սննդակարգ՝ մրգերի և բանջարեղենի ցածր սպառմամբ 
• Ծխախոտի ծխելը
• Ալկոհոլիզմ
• Մալաբսորբցիայի խնդիրներ
• 65 տարեկանից բարձր լինելը

Վիտամին C-ի անբավարարությունը բուժելու լավագույն միջոցը վիտամին C-ի հավելումներ ընդունելն ու այն խնդիրը վերացնելն է, որը սկզբնապես հանգեցրել է անբավարարությանը։ Արյան մեջ վիտամին C-ի մակարդակը չափելու համար կարելի է արյան անալիզներ անել, սակայն դրանք կարող են թանկ լինել և պարբերաբար չեն իրականացվում։ Իդեալում, բժիշկը պետք է հիմնվի հիվանդի կլինիկական ախտանիշների վրա և հավաքի լավ բժշկական պատմություն՝ վիտամին C-ի վիճակը գնահատելու համար։ 

‌‌‌‌Կարո՞ղ եք չափից շատ վիտամին C ընդունել։

Վիտամին C-ի ավելցուկի  տարածված ախտանիշները սովորաբար կապված են ստամոքս-աղիքային համակարգի հետ կապված խնդիրների հետ՝ լուծ, որովայնի փքվածություն, կծկումներ և սրտխառնոց։ Որոշ հետազոտություններ ցույց են տվել, որ վիտամին C-ի բարձր օգտագործումը կարող է հանգեցնել գուայակի կղանքի կեղծ բացասական թեստերի, որոնք կարող են օգտագործվել հաստ աղիքի հիվանդությունների սկրինինգի համար։ Մարդկանց մեծ մասը կարող է հանդուրժել օրական 2000-ից 3000 մգ վիտամին C, երբ այն ընդունվում է բանավոր։ Քանի որ վիտամին C-ն ջրում լուծվող է, օրգանիզմը մեզի միջոցով կարտազատի ավելորդ վիտամին C-ն։ 

‌‌‌‌Որքա՞ն վիտամին C պետք է ընդունեմ օրական։

Առողջապահության ազգային ինստիտուտի (NIH-ը Միացյալ Նահանգների առողջապահական կազմակերպություն է) տվյալներով, վիտամին C-ի նվազագույն խորհուրդ տրվող քանակը կախված է տարիքից և սեռից։ Այնուամենայնիվ, չնայած այս փոքր քանակությունները անհրաժեշտ են լնդախտը կանխելու համար, դրանք կարող են բավարար չլինել արյան մեջ վիտամին C-ի օպտիմալ մակարդակի համար։ 

Մեծահասակ տղամարդկանց մեծ մասը օրական առնվազն 90 մգ է պահանջում, իսկ մեծահասակ կանանց՝ օրական 75 մգ։ Հղի կանանց և տարեցների համար խորհուրդ է տրվում օրական առնվազն 120 մգ վիտամին C ընդունել։ 

Ծխախոտ ծխողների մոտ վիտամին C-ի անբավարարությունը կարող է ավելի լուրջ լինել։ Հաշվարկվել է, որ մեկ ծխախոտը կօքսիդացնի 30-ից 40 մգ ասկորբինաթթու։ Սա նշանակում է, որ ծխախոտ օգտագործողների մեծ մասը կարող է օրական ավելի քան 1000 մգ ասկորբինաթթվի կարիք ունենալ՝ տարբերությունը լրացնելու համար։ Արյան մեջ վիտամին C-ի ցածր մակարդակը և ավելցուկային օքսիդացումը, հավանաբար, բացատրում են, թե ինչու են ծխողները սովորաբար սկսում ատամները կորցնել 50 տարեկանում, ունեն նոսրացող մաշկ և հեշտությամբ կապտուկներ առաջանում՝ համեմատած ոչ ծխողների հետ։

‌‌‌‌Վիտամին C և սովորական մրսածություն

Վիտամին C-ն լայնորեն ուսումնասիրվել է իմունային պաշտպանության մեջ իր օգտակարության պատճառով, ներառյալ հիմնական վարակների, ինչպես նաև սովորական մրսածության դեմ պայքարը: Սովորական մրսածությունը կամ վերին շնչուղիների վարակը մարդու կյանքի ընթացքում ձեռք բերվող ամենատարածված վարակն է։ Հաշվարկվում է, որ գոյություն ունի մրսածության վիրուսների ավելի քան 200 շտամ։ 

Սովորական մրսածության բուժման կամ կանխարգելման համար վիտամին C-ի լրացուցիչ ընդունումը վիճելի թեմա է եղել։ Շատ հետազոտություններ ցույց են տվել, որ չնայած վիտամին C-ն, կարծես թե, չի կանխում սովորական մրսածությունը, սովորական դեղաչափով այն նվազեցնում է սովորական մրսածության ախտանիշների տևողությունը և ծանրությունը, ինչպիսիք են ջերմությունը, դողը, ցավերը և այլն, երբ հավելումը ընդունվում է կանոնավոր կերպով։ Հետազոտությունները ցույց են տվել, որ մրսածության ախտանիշների նվազումը կազմել է ութից ինը տոկոս, ինչը մոտավորապես կազմում է ախտանիշների կես օրվա տևողությունը։ 

Մեկ ուսումնասիրություն ընդգրկել է 463 ուսանողի։ Մասնակիցների կեսը ստացել է վիտամին C-ի բարձր դեղաչափ՝ 1000 մգ, օրական երեք անգամ, ինչպես նաև 1000 մգ ներերակային բոլուսային դեղաչափ՝ ժամ առ ժամ՝ մրսածության ախտանիշների ի հայտ գալուց առաջ կամ հետո առաջին վեց ժամվա ընթացքում։ Այս վերահսկվող խումբը, համեմատած այն խմբի հետ, որը վիտամին C-ի բարձր դեղաչափեր չէր ստացել, մեղմացրել և կանխել էր ախտանիշները։ 

2014 թվականի մի ուսումնասիրություն ցույց տվեց, որ վիտամին C-ն կարող է նվազեցնել մրսածության առաջացման ռիսկը և նաև կրճատել մրսածության տևողությունը՝ համեմատած պլացեբոյի (շաքարի հաբեր) հետ։

Գրականությունը նաև ենթադրում է, որ վիտամին C-ի և ցինկի համակցումը ցույց է տվել ախտանիշների թեթևացման ավելի ուժեղ ապացույցներ։ Այս կոնկրետ ուսումնասիրությունը կրկնակի կույր, պատահականացված, պլացեբո-վերահսկվող փորձարկում էր, որի ընթացքում մասնակիցները ստացել են 1000 մգ վիտամին C և 10 մգ ցինկ: Արդյունքները ցույց տվեցին, որ երկուսի հավելումները նվազեցրին ախտանիշների տևողությունը հինգօրյա բուժման ընթացքում։ 

2020 թվականի հուլիսին հրապարակված մի ուսումնասիրություն հետաքրքրված էր վիտամին C-ի դերով սուր շնչառական վարակների դեպքում։ Արդյունքները, նման սովորական մրսածության դեպքում ստացված արդյունքներին, ցույց տվեցին, որ ախտանիշների ի հայտ գալուն պես վիտամին C-ի բանավոր ընդունումը նպաստեց ախտանիշների տևողության կրճատմանը, բայց ոչ վարակի կանխարգելմանը կամ բուժմանը։ 

‌‌‌‌Վիտամին C և սեպսիս

Սեպսիսը կյանքին սպառնացող արյան բակտերիալ վարակ է, որը տարեկան միլիոնավոր մարդկանց կյանք է խլում ամբողջ աշխարհում։ Վերջերս կատարված հետազոտությունները դիտարկում են վիտամին C-ն որպես սեպսիսի հնարավոր բուժում՝ հիմնվելով դրա հակաբորբոքային հատկությունների և պոտենցիալ հակաօքսիդանտային ունակությունների վրա։ 

2018 թվականի մի ուսումնասիրություն ցույց տվեց, որ սեպսիսի ստանդարտ թերապիայի հետ մեկտեղ վիտամին C-ի կիրառումը բարելավում է հիվանդների վիճակը։ Այնուամենայնիվ, անհրաժեշտ են լրացուցիչ հետազոտություններ՝ սեպսիսի դեպքում վիտամին C-ի ճշգրիտ օգուտները լիովին եզրակացնելու համար։ Ես տեսել եմ Միացյալ Նահանգների հիվանդանոցներ, որոնք ներերակային վիտամին C են ավելացնում իրենց հիվանդանոցային բուժման արձանագրություններին։ 

‌‌‌‌Վիտամին C և սրտի առողջություն

C վիտամինի հակաօքսիդանտային դերը ուսումնասիրվել է սրտանոթային հիվանդությունների դեպքում։ Խցանված զարկերակները հայտնի են նաև որպես աթերոսկլերոզ, որը մի վիճակ է, երբ խաթարվում է արյան շրջանառությունը։ 2017 թվականին «Սննդային կենսաքիմիայի հանդես» -ում հրապարակված ուսումնասիրությունը ցույց է տվել, որ C վիտամինով հարուստ վարդի պտուղները օգնում են կանխել աթերոսկլերոզը, որը սրտի հիվանդության վաղ ցուցիչ է։ 

Նախասրտերի ֆիբրիլյացիան սրտի հիվանդություն է, որը ախտորոշվում է, երբ սիրտը անկանոն բաբախում ունի։ Այս վիճակի առաջացման ռիսկը մեծանում է տարիքի հետ և կարող է առաջանալ նաև սրտի վիրահատությունից հետո։ 2018 թվականին Nutrients ամսագրում անցկացված ուսումնասիրությունը ցույց տվեց, որ սրտի վիրահատությունից հետո վիտամին C ստացած հիվանդների մոտ նախասրտերի ֆիբրիլյացիա զարգացնելու հավանականությունն ավելի ցածր էր, քան նրանց մոտ, ովքեր վիտամին C չէին ստացել։ 

‌‌‌‌Վիտամին C և մաշկի առողջություն

Վիտամին C-ն շատ հայտնի է մաշկի առողջության համար իր հակաօքսիդանտային հատկություններով, երբ այն կիրառվում է տեղայնորեն։ Մաշկը պատնեշ է, որը բնականաբար պարունակում է վիտամին C՝ մեզ UVA/UVB ճառագայթների պատճառած շրջակա միջավայրի վնասից պաշտպանելու համար, ինչպես նաև խթանում է կոլագենի սինթեզը։ Տարիքի հետ վիտամին C-ի մակարդակը նվազում է, այդ իսկ պատճառով մաշկի շերտերում նկատվում է կոլագենի և առաձգական մանրաթելերի կորուստ։ Ի վերջո, այդ քայքայումը և առաձգականության կորուստը հանգեցնում են մաշկի չորացմանը և կնճիռների առաջացմանը։ 

Կարծիք կա, որ վիտամին C-ի ընդունումը տեղային վիտամին C շիճուկներով և նույնիսկ բանավոր հավելումներով լրացնելով՝ կարելի է դանդաղեցնել մաշկի մեջ վիտամին C-ի ցածր մակարդակից առաջացող բազմաթիվ հետևանքները, որոնք առաջանում են տարիքի հետ։ 

2017 թվականի մի հետազոտություն նշել է, որ մաշկի համար վիտամին C-ի ամենակարևոր դերը, բացի ծերացման դեմ պայքարի հատկություններից, վերքերի բուժման ազդեցությունն է։ Այն նկարագրում է դրա հակաբորբոքային հատկությունները և կոլագենի արտադրության ավելացումը, ինչն էլ իր հերթին արագացնում է ապաքինումը։ Բացի այդ, ուսումնասիրությունը պարզել է, որ C և Eբանավոր վիտամինների լրացուցիչ ընդունման դեպքում, լայնածավալ այրվածքներ ունեցող երեխաների մոտ բարելավվել է ապաքինման մակարդակը։ Ուսումնասիրությունը նաև ցույց է տալիս, որ վիտամին C-ի տեղային կիրառումը սիլիկոնային գելի տեսքով ցույց է տվել սպիների առաջացման զգալի նվազում։ 

Չնայած վիտամին C-ի տեղային կիրառման ձևերը խոստումնալից են, սնունդը կենսական նշանակություն ունի մեր մաշկի առողջության համար, ուստի կարևոր է անհրաժեշտ վիտամինները ընդունել սննդակարգի միջոցով։ Անկասկած, վիտամին C-ն էական վիտամին է՝ բազմաթիվ առողջական օգուտներով, և մենք բոլորս պետք է ապահովենք դրա բավարար ընդունումը։

‌‌‌‌Վիտամին C և երիկամային քարեր

Կան հակասական տեղեկություններ վիտամին C-ի և երիկամների քարերի վերաբերյալ։ Վիտամին C-ն նյութափոխանակվում է օքսալատի, որը, ենթադրվում է, մեծացնում է երիկամներում քարերի առաջացման ռիսկը։ 

Այնուամենայնիվ, 1999 թվականին անցկացված մի ուսումնասիրություն, որում հեռանկարային ուսումնասիրության են ենթարկվել 85,557 մասնակից, եզրակացրել է. «Վիտամին C-ի կանոնավոր սահմանափակումը՝ քարերի առաջացումը կանխելու համար, թվում է անհիմն»։ 

Որոշակի պարզություն է մտցրել 2016 թվականին «Ամերիկյան երիկամային հիվանդություն» ամսագրում հրապարակված ուսումնասիրությունը, որը պարզել է, որ վիտամին C-ի հավելումների ընդունումը կապված է երիկամային քարերի առաջացման զգալիորեն ավելի բարձր ռիսկի հետ միայն տղամարդկանց մոտ, մինչդեռ կանանց մոտ աճ չի եղել։ Խոհեմ խորհուրդ կարող է լինել վիտամին C-ի օրական ընդունումը 1000 մգ-ից պակաս պահելը, եթե դուք երիկամներում քարերի առաջացման ռիսկի տակ եք։

‌‌‌‌Հիմնական եզրակացություններ

Վիտամին C-ն, որը հայտնի է նաև որպես ասկորբինաթթու, կարևոր ջրում լուծվող վիտամին է, որն ունի բազմաթիվ առողջական օգուտներ։ Քրոնիկ հիվանդություններով և վատ առողջական սովորություններով տառապողները ունեն ավելի ցածր մակարդակ։ Կարևոր է սննդարար սննդամթերքներով հարուստ սննդակարգի օգտագործումը։ Նրանց համար, ովքեր ավելի շատ վիտամին C են պահանջում, այն կարող է օգտագործվել մուլտիվիտամինի, վիտամին C փոշու, վիտամին C հավելումներիկամ վիտամին C մաստակի տեսքով:

Հղումներ՝

1. Շորա ՍԴ։ Վիտամին C-ի փոխադրումը և հիվանդությունների ազդեցությունը։ Սննդային ծառայությունների մասին տեղեկագիր։ 1992 օգոստոս;51(2):189-98։ doi: 10.1079/pns19920029։ PMID: 1438327
2. Ջաֆե ՌՄ, Կաստեն Բ, Յանգ ԴՍ, ՄաքԼոուրի ՋԴ։ Ասկորբինաթթվի (վիտամին C) ընդունման հետևանքով կղանքի կեղծ-բացասական թաքնված արյան ստուգում։ Ann Intern Med. 1975 դեկտ. 83 (6): 824-6. doi:10.7326/0003-4819-83-6-824. PMID: 1200528:
3. Դուգլաս Ռ.Մ., Չալկեր Է.Բ., Թրեյսի Բ. Վիտամին C-ն սովորական մրսածության կանխարգելման և բուժման համար։ Cochrane Database Syst Rev. 2000;(2):CD000980. doi: 10.1002/14651858.CD000980. Թարմացում՝ Cochrane Database Syst. Rev. 2004;(4):CD000980: PMID: 10796569:
4. Հեմիլա Հ., Չալկեր Ե. Վիտամին C-ն սովորական մրսածության կանխարգելման և բուժման համար։ Cochrane Database Syst. Վերանայված 2013 հունվարի 31;(1):CD000980. doi: 10.1002/14651858.CD000980.pub4. PMID: 23440782։
5. Գորտոն Հ.Ս., Ջարվիս Կ. Վիտամին C-ի արդյունավետությունը վիրուսային շնչառական վարակների ախտանիշների կանխարգելման և մեղմացման գործում։ J Manipulative Physiol Ther. 1999 հոկտեմբեր;22(8):530-3. doi:10.1016/s0161-4754(99)70005-9. PMID: 10543583:
6. Ջոնսթոն ԿՍ, Բարքյումբ Գրոսմայստեր, Շումախեր ՍՍ։ Վիտամին C-ի հավելումը փոքր-ինչ բարելավում է ֆիզիկական ակտիվության մակարդակը և նվազեցնում մրսածության հաճախականությունը վիտամին C-ի սահմանային կարգավիճակ ունեցող տղամարդկանց մոտ. պատահականացված վերահսկվող փորձարկում: Սննդարար նյութեր։ 2014;6(7):2572-2583. doi:10.3390/nu6072572.
7. Մագգինի Ս, Բևերիջ Ս, Սաթեր Մ. Բարձր դեղաչափով վիտամին C-ի և ցինկի համադրություն սովորական մրսածության համար։ J Int Med Res. 2012; 40 (1): 28-42: doi:10.1177/147323001204000104. PMID: 22429343։
8. Շլոս Ջ., Լաուչե Ռ., Հարնեթ Ջ., Հաննան Ն., Բրաուն Դ., Գրինֆիլդ Թ., Սթիլ Ա. Վիտամին C-ի արդյունավետությունն ու անվտանգությունը սուր շնչառական վարակների և հիվանդությունների կառավարման մեջ. Արագ վերանայում։ Adv Integr Med. 2020 հուլիսի 31. doi:10.1016/j.aimed.2020.07.008. Epub-ը՝ տպագրությունից առաջ։ PMID՝ 32837893; PMCID՝ PMC7393036։
9. Թենգ Ջ., Պուրմանդ Ա., Մազեր-Ամիրշահի Մ. Վիտամին C. Սեպսիսի կառավարման հաջորդ քայլը՞ J Crit Care. 2018 Փետ;43:230-234. doi: 10.1016/j.jcrc.2017.09.031. Epub 2017 սեպտեմբերի 18։ PMID: 28934705։
10. J Nutr Biochem. 2017 հունիս;44:52-59. doi: 10.1016/j.jnutbio.2017.02.017. Epub 2017 մարտի 21։
11. Հիլ Ա, Քլասեն Կ.Ս., Վենդտ Ս., Մայորոս Ա.Գ., Ստոպպե Կ., Ադհիկարի Ն.Կ.Ջ., Հեյլանդ Դ.Կ., Բենստոմ Կ. Վիտամին C-ի ազդեցությունը սրտի վիրահատության ենթարկված հիվանդների օրգանների ֆունկցիայի վրա. Համակարգված վերանայում և մետա-վերլուծություն։ Սննդարար նյութեր։ 2019 սեպտեմբերի 4;11(9):2103. doi: 10.3390/nu11092103։ PMID՝ 31487905; PMCID՝ PMC6769534։
12. Պուլլար Ջ.Մ., Քար Ա.Ս., Վիսերս Մ.Կ.Մ.։ Վիտամին C-ի դերը մաշկի առողջության մեջ։ Սննդարար նյութեր։ 2017 օգոստոսի 12;9(8):866. doi: 10.3390/nu9080866. PMID՝ 28805671; PMCID՝ PMC5579659։